- Lãi suất vay VND từ các ngân hàng hiện đang rất cao trong khi lãi suất vay USD khá thấp khiến nhiều doanh nghiệp vẫn cân nhắc việc chuyển sang vay vốn bằng ngoại tệ."Bẫy" lãi suất
Mặc dù các ngân hàng đều niêm yết lãi suất huy động VND tối đa chỉ là
14%/năm, song hầu hết vẫn thực hiện khuyến mãi, tặng quà, thoả thuận
ngầm lãi suất với khách hàng, đưa mức lãi suất huy động thực tế lên đến
17 - 18%/năm, thậm chí khách hàng có thể mặc cả lãi suất lên đến 20%/năm
với những khoản tiền lớn.
Lãi suất huy động cao đẩy lãi suất cho vay VND lên cao ngất ngưởng. Nếu
cộng thêm các chi phí của ngân hàng, lãi suất cho vay VND thực tế đối
với doanh nghiệp đã lên tới 24 - 25%/năm. Lãi suất cho vay tiêu dùng còn
cao hơn nữa.
Trong khi đó, đầu tháng 6, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ban hành Thông
tư số 14/2011/TT-NHNN quy định lãi suất huy động USD tối đa của tổ chức
tín dụng là 0,5%/năm đối với tổ chức và 2%/năm đối với cá nhân; giảm
tương ứng 0,5%.
Mặc dù NHNN đã tăng thêm 1% dự trữ bắt buộc bằng ngoại tệ, song việc lãi
suất huy động giảm mạnh làm cho lãi suất cho vay khó có thể tăng thêm.
Hiện lãi suất cho vay USD vào khoảng 8%/năm, rất thấp so với mức lãi
suất cho vay VND.
Ông Cao Văn Đức, Phó tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Việt Nam Thương tín
(VietBank) cho rằng, có thể chênh lệch lãi suất cho vay lớn, trong khi
tỷ giá ổn định và có xu hướng giảm đã kích thích nhu cầu vay USD của
nhiều doanh nghiệp để giảm chi phí vốn vay.
Theo báo cáo của NHNN về tình hình hoạt động của hệ thống ngân hàng
trong tháng 5/2011, tín dụng đối với nền kinh tế ước tăng 0,01% so với
tháng trước, trong đó tín dụng bằng VND giảm 0,64% còn tín dụng bằng
ngoại tệ tăng 2,19%.
Coi chừng rủi ro
Thâm hụt thương mại đang tăng lên rất nhanh. Nếu như trong quý I, nhập
siêu được kiểm soát khá tốt, tại thời điểm cuối quý I, nhập siêu chỉ ở
mức 3,5 tỷ USD, bằng khoảng 16% kim ngạch xuất khẩu, thì trong 2 tháng
trở lại đây, nhập siêu đã tăng nhanh trở lại. Đặc biệt, với mức nhập
siêu kỷ lục 1,7 tỷ USD trong tháng 5, tính chung 5 tháng đầu năm, nhập
siêu đã lên tới 6,6 tỷ USD, bằng 19% kim ngạch xuất khẩu. Dự báo 6 tháng
đầu năm, nhập siêu có thể lên tới 7,5 tỷ USD.
Trong khi đó, mặc dù CPI tháng 5 đã giảm tốc khá mạnh so với tháng 4.
Nhiều ý kiến cho rằng, các giải pháp của Nghị quyết 11, đặc biệt là việc
thắt chặt tiền tệ đã phát huy tác dụng. Điều đó đúng, song chưa đủ. CPI
tháng 5 giảm tốc chủ yếu là do trong tháng 5 không có cú sốc giá nào từ
bên ngoài, ngược lại giá xăng dầu thế giới còn có xu hướng giảm trong
thời gian này. Tuy nhiên, xu hướng giảm giá xăng dầu có tiếp diễn trong
thời gian tới hay không vẫn là một ẩn số. Trong nước, Tập đoàn Điện lực
Việt Nam liên tục hối thúc các cơ quan chủ quản thực hiện giá điện theo
cơ chế thị trường.
Nếu giá điện tăng, tất yếu sẽ đẩy giá của hầu hết các loại hàng hóa tăng
theo do điện là đầu vào rất quan trọng của nhiều ngành sản xuất. Điều
đó có nghĩa, sức ép lạm phát vẫn còn rất lớn. Và ngay cả khi lạm phát
được kiềm chế ở mức 15% như mục tiêu mà Chính phủ mới đề ra, so với mức
lạm phát tại Mỹ, VND vẫn chịu sức ép mất giá khá lớn so với USD.
Thêm nữa, 5 tháng đầu năm, tín dụng ngoại tệ tăng tới 19,8%. Việc tín
dụng ngoại tệ tăng cao như vậy cũng tạo áp lực lớn đến tỷ giá khi các
khoản vay đáo hạn. Năm 2010, tín dụng ngoại tệ tăng nóng đã tạo sức ép
lớn đến tỷ giá những tháng cuối năm, buộc NHNN phải điều chỉnh tăng tỷ
giá tới 9,3% hồi đầu năm 2011.
Ông Cao Văn Đức cũng nhận định, các doanh nghiệp rất sợ rủi ro tỷ giá,
nhiều khi còn đáng ngại hơn phải chịu lãi suất cao. Ông Nguyễn Đình Hạc
Thúy, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam nói: "Vay ngoại tệ thì phải có
nguồn thu để trả cho ngân hàng. Đối với những doanh nghiệp xuất khẩu
thu ngoại tệ về thì không sao. Với chúng tôi, sản phẩm bán cho người
nông dân thì rủi ro tỷ giá thực sự là vấn đề đáng lo ngại".
Để giảm thiểu rủi ro tỷ giá, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu sử dụng những
công cụ phái sinh như hợp đồng mua ngoại tệ kỳ hạn. Tuy nhiên, một
chuyên gia tài chính ngân hàng cho rằng, chi phí cho hợp đồng mua ngoại
tệ kỳ hạn hiện nay là khá cao vì chênh lệch lãi suất cho vay tiền đồng
và cho vay ngoại tệ trên thị trường liên ngân hàng lên tới 17%.
Chẳng hạn, tỷ giá USD giao ngay hiện tại là 20.580 VND/USD và chênh lệch
lãi suất cho vay giữa VND và USD là 17% (20% -3%) trên thị trường liên
ngân hàng thì giá USD cho một hợp đồng kỳ hạn 3 tháng là 21.474 VND/USD.
Giao dịch này có nghĩa là vào thời điểm 3 tháng nữa, ngân hàng cam kết
có sẵn một số ngoại tệ để bán cho khách hàng với giá 21.474 VND/USD, đây
là một tỷ giá khá cao so với tỷ giá giao ngay tại thời điểm này.
Chính vì tỷ giá kỳ hạn cao như thế, nhiều doanh nghiệp không sử dụng
công cụ phái sinh này và chấp nhận rủi ro và mua ngoại tệ giao ngay vào
thời điểm tương lai khi cần đến ngoại tệ, hoặc nhiều lắm thì cũng chờ
đến gần ngày phải thanh toán mới ký hợp động mua ngoại tệ kỳ hạn để giảm
phí tổn.
Trong trường hợp tỷ giá giao ngay trên thị trường ngoại hối trong tương
lai vẫn giữ ở mức 20.580 VND/1USD thì hợp đồng mua ngoại tệ kỳ hạn như
cách tính ở trên không có lợi cho doanh nghiệp. Nhưng nếu tỷ giá trong
tương lai vượt cao hơn 21.474 VND/USD thì doanh nghiệp phải chịu một rủi
ro lớn nếu không có hợp đồng mua ngoại tệ kỳ hạn.
Càng nhiều doanh nghiệp lao vào vay USD thì rủi ro tỷ giá ngày đáo hạn
càng tăng. Tuy nhiên, cứu cánh cho xu hướng này quy định về hạn chế đối
tượng được vay ngoại tệ của NHNN. Theo ông Phạm Quyết Thắng, Tổng giám
đốc Ngân hàng TMCP Dầu khí toàn cầu (GPBank), không phải doanh nghiệp
nào cũng vay được ngoại tệ.
Thông tư 07/2011/TT-NHNN của NHNN có hiệu lực kể từ ngày 9/5/2011, đã
thu hẹp đối tượng được vay vốn ngoại tệ so với các quy định trước đây.
Đặc biệt, Thông tư 07 yêu cầu các đối tượng vay ngoại tệ phải đảm bảo
nguồn ngoại tệ trả nợ. Vấn đề là các ngân hàng cần phải thực hiện nghiêm
túc.