Chủ nợ lớn nhất của Mỹ là Trung Quốc, hiện nắm giữ
khoảng 1.500 tỷ USD nợ Chính phủ nước này. Trung Quốc đã lên tiếng chỉ
trích Mỹ chi tiêu công hoang phí.
“Chúng tôi hy vọng Chính phủ Mỹ sẽ thi hành những
chính sách và biện pháp có trách nhiệm để đảm bảo lợi ích của các nhà
đầu tư”, người phát ngôn Bộ Ngoại Giao Trung Quốc Hong Lei phát biểu
trong một cuộc họp báo cuối tuần trước.
Andy Rothman – chuyên gia phân tích của ngân hàng CLSA
tại Thượng Hải – cho rằng ngay cả khi Trung Quốc không đánh tiếng bán
ra một phần nợ của Mỹ, thì các nước khác cũng có thể bán những tài sản
bằng USD của mình. Nhưng với Trung Quốc, đó là tự sát về mặt tài chính.
Trên trường quốc tế, đây là mối quan hệ quá chặt chẽ đến nỗi khó mà bị
phá vỡ.
Theo giới phân tích, Trung Quốc lâm vào tình cảnh như
hiện nay là do đã đi thỏa mãn những lợi ích kinh tế bản thân. Để hỗ trợ
nền kinh tế xuất khẩu lớn nhất thế giới của mình, họ đã tập trung vào
các chính sách khuyến khích tiết kiệm trong nước và ghìm giá đồng nội
tệ. Kết quả là lượng thặng dư thương mại và tài khoản vãng lai khổng lồ.
Nước này đã tích trữ hơn 3.000 tỷ USD trong dự trữ ngoại hối, nhiều hơn
bất kỳ quốc gia nào khác.
Bắc Kinh cố gắng đa dạng hóa danh mục đầu tư bằng cách
xây dựng một quỹ quốc gia để đầu tư vào một số ngoại tệ như của châu Âu
và Nhật Bản. Chính phủ cũng hỗ trợ các doanh nghiệp nước này mở rộng ra
nước ngoài, mua lại các mỏ khoáng sản và tài nguyên thiên nhiên để đáp
ứng nền kinh tế đang trong cơn khát phát triển.
Tuy nhiên, Trung Quốc sở hữu quá nhiều ngoại tệ mà các
thị trường trái phiếu khác không đáp ứng được. Do vậy, phần lớn trong
số đó vẫn tiếp tục được dành cho thị trường trái phiếu của Mỹ.
“Trung Quốc không còn lựa chọn nào khác là phải tiếp
tục mua vào. Rốt cuộc, trái phiếu Chính phủ Mỹ vẫn là sản phẩm đầu tư
linh hoạt và lớn nhất thế giới”, chuyên gia Zhang Ming tại Viện Khoa học
Xã hội Trung Quốc nhận định.
Chia sẻ quan điểm này, Eswar S.Prasad, cựu trưởng chi
nhánh của IMF tại Trung Quốc, nói: “Thực sự họ không thể làm gì khác. Kể
cả khi Trung Quốc có thấy Mỹ sắp rơi xuống vực thì cũng không còn nơi
nào khác cho họ đổ tiền vào”.
|
| Tích trữ trái phiếu nước ngoài giúp thúc đẩy nền kinh tế xuất khẩu của Trung Quốc. Ảnh: NYT |
Những năm gần đây, Bắc Kinh thường xuyên kêu ca về
chính sách tiền tệ của Washington. Năm 2009, không lâu sau khi cuộc
khủng hoảng tài chính toàn cầu nổ ra, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo đã
tỏ ý lo ngại về độ an toàn của lượng trái phiếu Mỹ khổng lồ nước này
đang nắm giữ. Năm ngoái, các cố vấn chính sách của Trung Quốc đã lên
tiếng chỉ trích Cục Dữ trữ Liên bang Mỹ làm giảm giá trị trái phiếu bằng
cách in quá nhiều tiền với chính sách được gọi là “nới lỏng định định
lượng” (QE).
Nhiều chuyên gia kinh tế nhận định sự mất cân bằng về
mặt cấu trúc của cả hai bên trong quan hệ nợ nần có thể là thảm họa.
Chẳng hạn, nhiều người nói rằng hai nước này đã góp phần gây ra cuộc
khủng hoảng tài chính toàn cầu bằng cách tạo ra lãi suất thấp giả tạo,
đẩy giá nhà đất đến ngưỡng nguy hiểm.
Hiện tại, cả Mỹ và Trung Quốc đều đang cố gắng thích
nghi theo cách riêng của mình. Các nhà lập pháp Mỹ yêu cầu tiết kiệm hơn
và giảm chi tiêu. Trái lại, giới chức Trung Quốc lại cam kết thúc đẩy
chi tiêu và bớt tiết kiệm đi. Mỹ tập trung vào vực dậy nền kinh tế, còn
Trung Quốc ra sức hạ nhiệt tăng trưởng.
Tuy vậy, trong hai năm qua, chưa nước nào đạt được
tiến bộ đáng kể nhờ những chiến lược trên. Đôi bên Mỹ - Trung đều thấy
các biện pháp này quá tốn kém và gây bất lợi cho những mục tiêu kinh tế
ngắn hạn.
Theo nhiều chuyên gia kinh tế, Trung Quốc có thể hạn
chế sự phụ thuộc vào các tài sản bằng đồng USD thông qua việc để đồng
nội tệ tăng giá nhanh hơn các loại tiền tệ khác. Điều đó giúp hàng hóa
nhập khẩu bớt đắt đỏ hơn đối với người tiêu dùng trong nước. Nhưng nó
cũng làm hàng Trung Quốc xuất khẩu đắt hơn đối với khách nước ngoài. Hậu
quả là gây thiệt hại cho các nhà máy của nước này và dẫn đến cắt giảm
nhân công trên diện rộng.
Trước những thực tế trên, nhiều người đặt vấn đề nếu
Trung Quốc lo lắng về việc nắm giữ quá nhiều tài sản bằng đồng USD – vốn
có thể mất giá khi mà giá trị đồng nhân dân tệ tăng lên, thì tại sao
nước này không bán bớt đi hoặc chí ít là dừng việc mua thêm vào.
Các khảo sát gần đây của Chính phủ Mỹ cho thấy Trung
Quốc đang bắt đầu thực hiện các biện pháp đó. Đầu năm nay, họ bắt đầu
giảm mua nợ của Mỹ. Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo những số liệu
này có thể không phản ánh lượng mua bán do các nước thứ ba thực hiện
thay cho Trung Quốc. Ví dụ như một vụ mua lại trái phiếu của Mỹ tại
London theo yêu cầu của Ngân hàng Trung Quốc đã không được Washington
tính đến.
Nhiều nhà kinh tế tin rằng Trung Quốc có thể đã tiếp
tục mua vào nợ của Mỹ. Bằng chứng là lượng thặng dư thương mại và tài
khoản vãng lai của nước này gần như cho thấy họ đã tiếp tục tích trữ
đồng USD.
Ngọc Thúy (theo New York Times-DVT)
