Theo quy định, quỹ bình ổn giá được trích lập bằng một khoản tiền cụ thể, cố định trong giá cơ sở theo quy định là 300 đồng/lít (kg) của lượng xăng dầu thực tế tiêu thụ và được xác định là một khoản mục chi phí trong cơ cấu giá cơ sở của thương nhân đầu mối.

Kể từ khi bắt đầu trích quỹ bình ổn giá đến nay, mức trích quỹ bình ổn giá qua các thời kỳ, cụ thể như sau: 

Mức sử dụng quỹ bình ổn giá không phải cố định mà phụ thuộc vào mức độ chênh lệch giữa giá cơ sở và giá bán hiện hành; tình hình kinh tế, xã hội trong nước... cụ thể: 

Từ năm 2010 đến nay, nếu không có công cụ quỹ bình ổn giá thì giá xăng dầu trong nước đã phải tăng giá cao hơn và tần suất tăng giá cũng nhiều lần hơn. Cụ thế, ngay trong thời điểm Tết nguyên đán 2011 vừa qua đã phải điều chỉnh giá lên 700 – 1.200 đồng/lít, kg tùy theo từng chủng loại xăng dầu mà không thể giữ ổn định giá cho đến ngày 24/2/2011 mới điều chỉnh giá và mức giá phải tăng từ 3.510 – 5.850 đồng/lít,kg chứ không phải mức tăng chỉ từ: 2.110 – 3.550 đồng/lít,kg.

Hơn nữa, nếu không có quỹ bình ổn giá sẽ phải nhiều lần liên tiếp điều chỉnh giá xăng dầu trong nước, ví dụ: từ ngày 22/10/2010 đến ngày 24/2/2011 sẽ phải điều chỉnh tăng giá bán xăng dầu ít nhất 4 lần tương ứng với các lần tăng mức sử dụng quỹ bình ổn giá xăng dầu như đã nêu tại biểu sử dụng quỹ bình ổn giá.

Ở nước ta hiện nay, trong điều kiện chuyển điều hành giá sang cơ chế thị trường, những biện pháp như trợ giá (từ năm 2008 trở về trước, mỗi năm Ngân sách phải bỏ ra trên 20.000 tỷ đồng để bù lỗ kinh doanh xăng dầu, chưa kể việc giảm thuế nhập khẩu); trợ cấp sẽ không còn phù hợp và vi phạm cam kết khi gia nhập WTO. 

Trong bối cảnh đó, để có những biện pháp tài chính, tiền tệ khi cần thiết nhằm bình ổn giá xăng dầu khi thị trường có những biến động bất thường thì quỹ bình ổn giá là một giải pháp phù hợp.

Vừa qua, ngày 19/7/2011 Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng Chính phủ xem xét thông qua để trình Quốc hội dự thảo Luật Giá thay thế Pháp lệnh Giá (dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến trong năm 2011 và thông qua trong năm 2012); trong đó có bổ sung cụ thể biện pháp bình ổn giá: "Lập quỹ bình ổn giá; sử dụng quỹ bình ổn giá đối với loại hàng hóa, dịch vụ thuộc danh mục bình ổn giá".

Hiện nay, Kiểm toán Nhà nước đang tiến hành Kiểm toán việc trích lập, sử dụng, quản lý quỹ bình ổn giá xăng dầu tại các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối và tại Bộ Tài chính, Bộ Công Thương. Bước đầu Kiểm toán Nhà nước có nhận xét, đánh giá cao về sự cần thiết của quỹ bình ổn giá; các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối chấp hành tốt hướng dẫn trích lập, sử dụng quỹ bình ổn giá của Liên Bộ Tài chính – Công Thương.