Một kế hoạch lớn, nhiều kỳ vọng như “Chương trình xúc tiến thương mại thị trường trong nước năm 2009" do Bộ Công Thương chủ trì, ngay khi khởi đầu đã có nguy cơ không được như kỳ vọng.

Ngay 21/9/2009, Bộ Công Thương công bố kết quả các gói thầu thuộc “Chương trình xúc tiến thương mại thị trường trong nước năm 2009” sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước. Nhưng nếu theo nội dung chào thầu, lại thấy nhiều bất ổn!

Vừa làm vừa… run!

Phát biểu khai mạc Chương trình Tuần hàng Việt Nam tổ chức tại xã Tú Sơn, huyện Kiến Thụy trung tuần tháng 8/2009, ông Đỗ Quang Thịnh, Giám đốc Sở Công Thương Hải Phòng đã “nhiệt liệt biểu dương” nỗ lực của Công ty CP ACS Việt Nam - Doanh nghiệp tổ chức thực hiện Chương trình. “Thành tích” mà ACS Việt Nam được “biểu dương” là, đơn vị này đã tổ chức chương trình bằng nguồn “kinh phí xã hội hóa 100%”, và lại còn hỗ trợ các doanh nghiệp tham gia từ 50% - 100% kinh phí thuê gian hàng. Thông tin bổ sung, đây là chương trình Tuần hàng Việt Nam đầu tiên trong “chuỗi hoạt động đưa hàng Việt về với nông thôn, các khu hành chính, khu đô thị” của thành phố Hải Phòng.

Nhưng sự “biểu dương” của Sở Công Thương với công ty này xét ra chỉ là sự động viên về tinh thần, không hơn không kém. Bởi cho dù, chương trình đưa hàng Việt về nông thôn và khu đô thị của thành phố Hải Phòng để triển khai “Chương trình xúc tiến thương mại thị trường trong nước năm 2009" của Bộ Công Thương đã bắt đầu nhưng doanh nghiệp tiên phong thực hiện như Công ty ACS Việt Nam nói trên lại chưa hề được hưởng hỗ trợ về kinh phí. Dĩ nhiên, ACS Việt Nam trong trường hợp này chẳng thể thoải mái, nếu không nói là... run, khi phải tự bỏ tiền tổ chức sự kiện cho Nhà nước và cho doanh nghiệp khác. Còn trên thực tế, công ty có quá ít cơ hội - nếu không nói là… không thể - lấy được tiền hỗ trợ tổ chức sự kiện đưa hàng Việt về nông thôn từ “Chương trình xúc tiến thương mại thị trường trong nước năm 2009” của Bộ Công Thương. Lý do là vì doanh nghiệp này không có đủ năng lực đáp ứng được yêu cầu để được hưởng hỗ trợ do Bộ đặt ra.

Cần nói thêm, Công ty CP ACS Việt Nam hiện là doanh nghiệp tổ chức sự kiện hàng đầu của Hải Phòng, thế nhưng vẫn chưa “phù hợp” với yêu cầu của Bộ!? 

Vì sao?

Theo hồ sơ mời thầu do Bộ Công Thương công bố kèm thư mời thầu ngày 11/8/2009 thì có tổng cộng 9 gói thầu thuộc “Chương trình xúc tiến thương mại thị trường trong nước năm 2009”. Đó là các gói thầu về Ấn phẩm, Điều tra thị trường, Đưa hàng Việt về khu đô thị, Đưa hàng Việt về nông thôn, Hội chợ, Hội thảo, Phiên chợ công nhân KCN, Truyền thông qua báo giấy, báo điện tử, Truyền thông qua truyền hình.

Sau khi trúng thầu, đề án triển khai cụ thể của doanh nghiệp trúng thầu sẽ do Bộ Công Thương thẩm định, phê duyệt... Điều 7 (Thủ tục cấp và quyết toán kinh phí) Thông tư số 21/2009/TT-BCT ngày 15/7/2009 của Bộ Công Thương - cơ sở pháp lý để triển khai các gói thầu này - quy định Bộ Tài chính là cơ quan hướng dẫn thủ tục tạm ứng và quyết toán kinh phí cho đơn vị trúng thầu thực hiện đề án đã được Bộ Công Thương phê duyệt. Lượng hỗ trợ lên tới 70% kinh phí của các hoạt động này.

Căn cứ tên gọi các gói thầu, thì có thể thấy quan điểm của Bộ Công Thương là chia Chương trình xúc tiến thương mại thị trường trong nước năm 2009 thành nhiều phần việc cụ thể. Tổ chức thành các gói thầu công việc có phạm vi thực hiện trên phạm vi cả nước trong thời hạn 1 năm (từ tháng 10/2009 đến tháng 10/2010). Và đây chính là điểm bất hợp lý.

Hiện, cả nước có 64 tỉnh thành, với quy mô hàng trăm huyện, thị xã, khu đô thị... Đây đều là các khu vực có thể (và cũng là yêu cầu) tổ chức các sự kiện xúc tiến thương mại cho hàng Việt. Để vừa phát triển thương mại, vừa nâng cao ý thức lựa chọn dùng hàng Việt của người dân, số lượng cần tổ chức sự kiện, có thể lên tới hàng trăm cuộc trên địa bàn cả nước. Câu hỏi đặt ra là liệu có bao nhiêu doanh nghiệp tổ chức sự kiện của các địa phương có thể đáp ứng yêu cầu này? Bởi việc tổ chức sự kiện luôn đòi hỏi thời gian chuẩn bị dài, kinh phí lớn...

70% kinh phí sẽ do Nhà nước hỗ trợ DN trúng thầu thực hiện chương trình

Thực tế, Bộ Công Thương để ngỏ khả năng liên danh, liên kết của doanh nghiệp trúng thầu với các doanh nghiệp khác trong tổ chức thực hiện các sự kiện. Tức là doanh nghiệp tại các địa phương có thể được hỗ trợ về kinh phí tổ chức. Và Bộ chỉ quản lý, giám sát về việc thực hiện đối với doanh nghiệp trúng thầu. Nhưng cách làm này không hề có tính khuyến khích, nếu không nói là sẽ cản trở ý định tổ chức sự kiện đối với hàng Việt của các doanh nghiệp. Vì việc tổ chức sự kiện vốn luôn hàm chứa nhiều rủi ro về chi phí và nội dung, an ninh khi thực hiện. Nên dù có hỗ trợ, nhưng đa số doanh nghiệp tại địa phương vẫn phải tiếp cận qua một “cấp”.. trung gian - doanh nghiệp trúng thầu của Bộ - sau đó lại còn chờ đợi để được thẩm định, thanh quyết toán... kinh phí do Bộ Tài chính và Bộ Công Thương tiến hành... Ngoài ra là hạn chế về thời gian đàm phán hợp đồng, thống nhất nội dung chương trình... với doanh nghiệp trúng thầu và chính quyền địa phương... Tức là sẽ vấp phải một “núi” thủ tục và điều đó rõ ràng không thể hấp dẫn doanh nghiệp tham gia chương trình của Nhà nước, dù được hỗ trợ kinh phí.

Câu hỏi đặt ra từ nội dung chào thầu của Bộ Công Thương là tại sao việc tổ chức các sự kiện xúc tiến thương mại cho hàng Việt tại thị trường nội địa lại không thể chia thành các gói thầu nhỏ theo cơ cấu vùng, miền, địa phương? Phải chăng Bộ lo là sẽ khó quản lý việc thực hiện của các doanh nghiệp. Tất nhiên, yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát hoạt động xúc tiến thương mại là có. Nhưng liệu mối lo ấy có lấn át yêu cầu về việc phải nhanh chóng xây dựng ý thức tiêu dùng hàng Việt của người dân hay không? Câu hỏi ấy đang chờ được Bộ Công Thương trả lời. Nhưng cái nhìn thấy rõ là sẽ không có nhiều doanh nghiệp “dũng cảm” như Công ty CP ACS Việt Nam, khi tự bỏ tiền mua lấy sự... hồi hộp, không biết có thu hồi được vốn hay không. Một khi doanh nghiệp không mặn mà thì chương trình sẽ khó có thể thành công.