Tổng thống Obama muốn “cải cách” để thoát khỏi khó khăn

Tổng thống Mỹ Barack Obama vào ngày 23/9/2009 đã đưa ra “4 nhân tố lớn” nhằm bảo vệ an ninh quốc gia. Một là, ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân, nỗ lực cho một “thế giới không vũ khí hạt nhân”. Mỹ sẽ tìm cách cùng với Nga đạt được thỏa thuận mới về việc cắt giảm tối đa vũ khí chiến lược tấn công, tranh thủ phê chuẩn “Điều ước nghiêm cấm thử nghiệm hạt nhân toàn diện”, đẩy nhanh việc hoàn thành báo cáo “Nghiên cứu tình hình hạt nhân”, kêu gọi các nước nhanh chóng đàm phán về “Điều ước cấm sản xuất nguyên liệu có thể dùng để chế tạo vũ khí hạt nhân”, đồng thời tổ chức “Hội nghị an ninh hạt nhân” vào tháng 4/2010, vừa mềm vừa rắn trong vấn đề hạt nhân Triều Tiên và Iran, mở rộng mức độ ngoại giao; Hai là tiếp tục “đàn áp” các tổ chức Al Qaeda; Ba là, tích cực đối phó với mối đe dọa của biến đổi khí hậu, đầu tư vào nguồn năng lượng sạch và thúc đẩy giảm đáng kể lượng phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính; Bốn là thúc đẩy phục hồi kinh tế thế giới, Mỹ sẽ cùng với các nền kinh tế chủ yếu trên thế giới mở ra con đường tăng trưởng cân bằng và bền vững.

Mỹ còn liên tiếp công bố “Đánh giá chính sách không gian mạng”, “Chiến lược tình báo quốc gia”, “Đánh giá quốc phòng trong 4 năm”…, gấp rút tạo “quan hệ chiến lược mới”. “Đánh giá chính sách không gian mạng” nhằm tạo “không gian mạng” cho thông tin số liệu internet toàn cầu trên cơ sở truyền thông. Rủi ro an ninh mạng đã trở thành thách thức kinh tế nghiêm trọng nhất trong thế kỷ 21 và cũng là thách thức của an ninh quốc gia, Mỹ cần phải hoạch định chiến lược an ninh mạng; “Chiến lược tình báo quốc gia” chia “mối đe dọa” của Mỹ thành 3 loại, lần lượt là quốc gia chủ quyền (thứ tự là Iran, Bắc Triều Tiên, Trung Quốc, Nga), nhóm hành vi phi quốc gia (chủ yếu là các tổ chức khủng bố quốc tế), mối đe dọa đa quốc gia (khủng hoảng tài chính toàn cầu gây biến động chính trị, “quốc gia thất bại” và “khu vực mất kiểm soát”, biến đối khí hậu và cạnh tranh năng lượng, cách mạng thông tin, dịch bệnh); “Đánh giá quốc phòng trong 4 năm” đề xuất nhanh chóng “chuyển đổi mô hình” quân đội Mỹ, tăng cường cân bằng, chú ý chống khủng bổ, phòng chống và đối phó trước sự trỗi dậy của các cường quốc, bảo đảm chủ quyền của Mỹ tại các lĩnh vực chung toàn cầu như hải dương, vũ trụ, không gian mạng…

Đồng thời, chính quyền Obama cần phải có thái độ linh hoạt để ứng phó với nhiều tình huống khẩn cấp: Cải thiện mối quan hệ với thế giới Hồi Giáo, tuyên bố đặt “thời gian biểu” cho việc rút quân khỏi Iraq, chuyển trọng tâm sang “truy quét các phần tử nổi dậy” tại Afghanistan và Pakistan; Điểu chỉnh kế hoạch triển khai hệ thống chống tên lửa tại Đông Âu, nhằm xoa dịu mâu thuẫn với Nga, tìm sự ủng hộ từ Nga trong vấn đề Iran; Đẩy nhanh việc phát triển hợp tác chiến lược Mỹ - Ấn, nhằm thực hiện nhiều mục tiêu chiến lược quan trọng.

Nga dốc sức kéo dài tiến trình trỗi dậy của các cường quốc

Nga đã tung ra “Chiến lược an ninh quốc trước năm 2020” và “Học thuyết quân sự mới”, “Chiến lược an ninh quốc gia” cho rằng, Nga đang đứng trước 5 mối đe dọa lớn: Sự tranh giành năng lượng quốc tế leo thang, các cuộc chạy đua xoay quanh Trung Đông, Bắc Cực, Biển Caspi, Trung Á ngày càng khốc liệt, nên “việc sử dụng vũ lực khó mà từ bỏ”; Phổ biến vũ khí hạt nhân; Mỹ mưu cầu “ưu thế quân sự tuyệt đối”; Mỹ đang triển khai hệ thống chống tên lửa tại châu Âu; NATO với chiến dịch hướng Đông” và “toàn cầu hóa”.

Chính sách an ninh Nga sẽ nhấn mạnh hai điểm chính: Thứ nhất, lấy Tổ chức Hiệp ước an ninh tập thể (CSTO) và Cộng đồng Âu – Á làm chỗ dựa; Hai là “bắt cá hai tay” với Mỹ, triển khải nhiều sự hợp tác trên nhiều lợi ích chung, đồng thời bảo đảm “thế lực cân bằng hạt nhân” với Mỹ, hình thành một sự đe dọa bằng vũ lực với Mỹ.

Khủng hoảng tài chính đã khiến nền kinh tế Nga, một nước lệ thuộc cao độ vào việc xuất khẩu nguyên vật liệu chịu tổn thất nghiêm trọng, trong báo cáo “Tình hình nước Nga” mà Tổng thống Nga Dmitry Medvedev công bố vào cuối năm 2009, đã đưa ra “chiến lược tăng cường nước Nga”: Một là, “đổi mới nền kinh tế”, xây dựng khuôn khổ kinh tế mới trên cơ sở sáng tạo công nghệ, từng bước thoát khỏi mô hình phát triển dựa vào xuất khẩu năng lượng; Hai là “tăng cường quân sự”, dự kiến sẽ hoàn thành công cuộc cải cách quân sự trong năm 2010, thiết lập một quân đội hiện đại hóa và tin tức hóa, phối hợp với cộng đồng quốc tế đối phó với vấn đề hạt nhân Iran, Triều Tiên, Afghanistan và hòa bình Trung Đông.

Anh chống khủng bố và an ninh mạng

Trước tiên là tăng cường chống khủng bố. Anh tung ra một văn kiện chống khủng bố mới, tập trung phòng ngừa các tổ chức khủng bố phát triển thêm thành viên mới ngay tại trong nước, triển khai “đào tạo chống khủng bố” trên phạm vi toàn cầu, phát động chống khủng bố toàn dân. Thủ tướng Anh Gordon Brown theo sát TT Mỹ Obama, vào tháng 5 năm 2009 tuyên bố, “Chiến lược mới tại Afghanistan và Pakistan”, sẽ “cùng  đồng thời suy xét” Afghanistan và Pakistan, tập trung vào tổ chức “Al Qaeda” và “Taliban”.

Tiếp theo là nâng cao an ninh mạng. Vào tháng 6/2009, nước Anh đã công bố “Chiến lược an ninh mạng”, quyết định đưa an ninh mạng vào khuôn khổ chiến lược an ninh quốc gia, thành lập “Trung tâm hành động an ninh mạng” và “Văn phòng an ninh mạng”, tăng cường giám sát mạng và điều phối các cơ quan.

“Ý tưởng an ninh” mới của Tổng thống Sarkozy

Tổng thống Pháp Nicolas Sarkozy vào tháng 3/2009 đã công bố “Ý tưởng an ninh” mới tại Học viện quân sự Paris: Thứ nhất, an ninh của trong và ngoài nước là không thể tách rời, Pháp đang đứng trước mối đe dọa toàn cầu hóa, bao gồm cả “sự thay đổi bất ngờ về chiến lược” do khủng hoảng tài chính gây ra; Hai là đối phó với khủng hoảng toàn cầu bằng cách “tiếp cận theo ba hướng”, bao gồm cùng với "đại gia đình" phương Tây triển khai “ngoại giao mạnh mẽ”, xây dựng “nền quốc phòng lớn mạnh” và tăng cường dự cảnh báo tình báo, phòng vệ mạng và nâng cao khả năng quân sự, tăng cường xây dựng quốc phòng Châu Âu và tiến hành cho Pháp quay trở lại NATO.

Pháp còn vạch kế hoạch “50 năm tương lai” và “Sách trắng an ninh quốc gia”, chủ yếu coi trọng “trọng tâm chiến lược toàn cầu đang chuyển sang châu Á”, chủ trương sáp nhập Ủy ban quốc phòng với Ủy ban an ninh nội địa”, thiết lập “Ủy ban quốc phòng và an ninh quốc gia”, tăng cường “khả năng đối kháng” của cộng đồng quốc tế và các cơ quan nhà nước khi gặp tình huống bất ngờ, tăng cường năng lực “quản lý khủng hoảng” của chính phủ.

Nhật Bản thử cải cách “quan điểm chiến lược”

Đảng Dân chủ của Nhật Bản sau khi lên cầm quyền vào tháng 9/2009, dự định “bắt đầu lại”, điểu chỉnh mạnh mẽ chính sách bảo an ngoại giao của cựu chính phủ LDP, không chỉ xa rời với lập trường của Mỹ chuyển sang coi trọng châu Á và Trung Quốc, mà còn sẵn sàng đánh giá lại tình hình an ninh của Nhật Bản, sẽ hoãn công bố “Đại cương kế hoạch phòng vệ” mới cho 5 năm tới và “Kế hoạch trang bị sức mạnh quốc phòng trung hạn” mà trước đó Nhật Bản dự định công bố vào cuối năm 2009.

Tuy nhiên, việc điều chỉnh chiến lược an ninh của Đảng Dân chủ lại bị hạn chế trong và ngoài nước, trong nước có phe đối lập - Đảng LDP và phe cánh hữu cản trở, bên ngoài có “sự mỉa mai” của Mỹ, thêm vào đó, Nhật Bản vốn có mâu thuẫn với các nước láng giềng, vì thế việc điều chỉnh chiến lược của quốc gia này ắt phải “sai hẹn”. “Kim chỉ nam cơ bản” cho dự toán quốc phòng của Nhật Bản năm 2010 cho biết, sự hiện đại hóa và các hoạt động quân sự của các nước xung quanh khá sôi nổi, vấn đề hạt nhân và tên lửa Triều Tiên càng nghiêm trọng hơn, “cần phải sâu sắc hóa sự hợp tác an ninh Nhật – Mỹ”.

Ấn Độ nắm thời cơ để mở rộng phạm vi thế lực

Trước hết, nắm lấy cơ hội “chống khủng bố” để giành vị trí chủ đạo tại Nam Á. Từ sau sự kiện khủng bố tại Mumbai vào ngày 26/11/2008, Ấn Độ luôn gây sức ép cho Pakistan và lợi dụng Pakistan đang rơi vào bạo loạn, tăng cường tìm cách giành “quyền chủ đạo” tại Nam Á.

Thứ hai, đi sâu vào hợp tác chiến lược với Mỹ, Nga, Nhật Bản, tăng cường phòng vệ trước Trung Quốc. Tháng 7/2009, Mỹ - Ấn công bố “Tuyên bố hợp tác quốc phòng và hạt nhân”, ký kết “Thỏa thuận giám sát khai thác chung”, mở cánh cửa lớn cho Mỹ nhập khẩu vũ khí mà Ấn Độ tiêu thụ. Vào tháng 12/2009, Ấn Độ và Nga cũng ký kết “Thỏa thuận hợp tác quốc phòng 10 năm”, cùng phát triển chiến đấu cơ “thế hệ 5”, xúc tiến hợp tác năng lượng hạt nhân. Trong khi cải thiện quan hệ với các cường quốc, Ấn Độ lại ngày càng cạnh tranh và đối kháng mạnh mẽ với Trung Quốc.

Cuối cùng, Ấn Độ nỗ lực phát triển thực lực quân sự trên biển, vũ trụ, tên lửa tầm trung và xa. Chẳng hạn như triển khai tàu ngầm hạt nhân đầu tiên, đẩy nhanh việc thực hiện chương trình “3 tàu sân bay lớn”, cật lực “hùm cứ” Ấn Độ Dương, nhanh chóng nghiên cứu tên lửa tầm xa và hệ thống chống tên lửa.